پای مصنوعی بالای زانو فقط یک وسیله کمکی نیست؛ بلکه درواقع یک یار همیشگی برای فرد است که باید دقیق، استاندارد، سبک، راحت و مناسب سبک زندگی او ساخته شود. این پروتز زانو از سه بخش مهم تشکیل میشود: سوکت (قسمت اتصال به بدن)، مفصل زانو، و بخش پای پروتزی. هر یک از این اجزا اگر بهدرستی طراحی و تنظیم نشوند، بیمار هنگام راه رفتن دچار خستگی، درد، عدم تعادل یا حتی آسیبهای پوستی خواهد شد.
به همین دلیل انتخاب یک مرکز تخصصی برای ساخت پروتز، از مهمترین تصمیمهای زندگی فرد قطع عضو است. در اصفهان، کلینیک ارتوپدی فنی پیامآوران سلامتی با سالها تجربه موفق در ساخت پای مصنوعی بالای زانو، یکی از قطبهای اصلی ارتوپدی فنی شناخته میشود. این کلینیک با استفاده از اسکن سهبعدی، لاینرهای طبی باکیفیت، مفصلهای پیشرفته و تیم متخصص پروتزیست، پروتزهایی میسازد که هم از نظر راحتی و هم کارایی جزو بهترینها هستند.
پای مصنوعی بالای زانو یا پروتز AK – Above Knee وسیلهای است که جایگزین عضو قطعشده از ناحیه ران تا کف پا میشود. این نوع پروتز نسبت به پروتزهای زیر زانو پیچیدگی بیشتری دارد، چون علاوه بر بخش پا، باید مفصل زانو را نیز شبیهسازی کند. یعنی پروتز باید کاری انجام دهد که در حالت طبیعی توسط عضلات ران، رباطها، تاندونها و مفصل زانو انجام میشود؛ شامل خم شدن، صاف شدن، کنترل سرعت حرکت، حفظ تعادل و تحمل وزن بدن.
به همین دلیل طراحی و ساخت پای مصنوعی بالای زانو یک کار فوقالعاده تخصصی است و کیفیت نهایی پروتز، تأثیر مستقیم روی راحتی بیمار، میزان انرژی مصرفی، تعادل، و حتی اعتمادبهنفس او دارد. بخشهای اصلی پروتز AK معمولاً شامل سوکت، لاینر، مفصل زانو، آداپتورها و قسمت پای پروتزی است؛ اما مهمترین بخش آن سوکت و مفصل زانو محسوب میشوند.
سوکت همان بخشی است که روی عضو باقیمانده قرار میگیرد. اگر سوکت دقیق و استاندارد طراحی نشود، بیمار هنگام راه رفتن دچار درد، سائیدگی پوست، تعریق شدید، لیز خوردن پا داخل سوکت یا عدم تعادل میشود. از طرف دیگر، مفصل زانو بهعنوان قلب این پروتز شناخته میشود؛ زیرا اگر زانو عملکرد درستی نداشته باشد، فرد نمیتواند طبیعی راه برود و مجبور میشود انرژی زیادی مصرف کند.
پروتزهای سنتی مکانیکی، سال ها برای بیماران استفاده می شدند و هنوز هم برای برخی افراد انتخاب مناسبی هستند؛ اما پروتزهای جدیدتر مانند زانوی هیدرولیک و پروتزهای هوشمند میکروپروسسوری (MPK) انقلاب بزرگی در حوزه ارتوپدی فنی ایجاد کردهاند. پروتزهای MPK به کمک سنسور و پردازشگر، سرعت راه رفتن فرد را تحلیل میکنند و حرکت زانو را مطابق شرایط تنظیم میکنند—در نتیجه بیمار میتواند خیلی طبیعیتر و با ایمنی بیشتر راه برود.
در شهر اصفهان، کلینیک ارتوپدی فنی پیام آوران سلامتی یکی از تخصصیترین مراکز ساخت پروتزهای بالای زانو است. این مرکز با بهرهگیری از اسکن سهبعدی، طراحی دیجیتال و بهکارگیری بهترین مفصلهای دنیا، پروتزهایی تولید میکند که با کمترین فشار و سبکترین وزن، بیشترین کارایی را ارائه میدهند. این یعنی فرد میتواند بعد از مدتی استفاده، دوباره به فعالیتهای روزمره، کار، ورزش سبک و زندگی مستقل برگردد.
دلایل قطع عضو بالای زانو
قطع عضو بالای زانو همیشه یک تصمیم ناگهانی نیست؛ گاهی یک اتفاق شدید آن را رقم میزند و گاهی یک بیماری بهتدریج فرد را به مرحلهای میرساند که قطع عضو تنها راه حفظ سلامتی اوست. شایعترین علت قطع عضو بالای زانو تصادفات شدید هستند. برخوردهای موتوری، حوادث کارگاهی، سقوط از ارتفاع یا ضربههای شدید میتوانند به بافتهای عضو آسیب غیرقابل بازگشت وارد کنند.
دومین علت بسیار مهم دیابت است. متأسفانه دیابت کنترلنشده به مرور باعث آسیب عصبی و عروقی میشود، بهطوریکه زخمها خوب نمیشوند و عفونت گسترش مییابد. اگر این عفونت پیشرفت کند، گاهی جراحی قطع عضو از ناحیه ران یا بالای زانو تنها راه جلوگیری از انتشار باکتریهاست.
دلیل دیگر تومورها یا سرطان استخوان هستند. در صورتی که تومور در ناحیه استخوان ران یا زانو گسترش پیدا کند، برای جلوگیری از انتقال بیماری، بخش آسیبدیده باید برداشته شود. همچنین برخی موارد مادرزادی مثل کوتاهی شدید عضو، تفاوت رشد پاها یا ناهنجاریهای شدید ممکن است باعث شود پای مصنوعی برای فرد انتخاب بهتری نسبت به اصلاحات جراحی باشد.
در همه این شرایط، مهمترین موضوع این است که بیمار بعد از قطع عضو احساس نکند زندگیاش متوقف شده است. وجود پروتزهای پیشرفته و مراکز تخصصی مثل کلینیک پیامآوران سلامتی اصفهان باعث شده افراد بتوانند خیلی سریعتر از گذشته به زندگی عادی برگردند.
مزایای استفاده از پای مصنوعی بالای زانو
استفاده از پای مصنوعی بالای زانو میتواند زندگی فرد را کاملاً متحول کند. مهمترین مزیت آن، بازگشت توانایی راه رفتن است. فرد پس از مدتی تمرین میتواند روی پروتز بایستد، راه برود، از پله بالا و پایین برود و حتی در بسیاری از موارد فعالیتهای روزمره را بدون کمک دیگران انجام دهد.
مزیت دوم افزایش استقلال فردی است. پیش از پروتز، فرد برای کارهای ساده مثل جابهجایی داخل خانه، خرید، انجام امور شخصی یا حتی ایستادن پایدار، نیاز به کمک دارد. اما با پروتز مناسب، تمام این فعالیتها دوباره قابل انجام میشوند.
مزیت سوم، اهمیت روانی بسیار زیادی دارد: بازگشت اعتمادبهنفس و بهبود روحیه. فردی که دچار قطع عضو شده، معمولاً دورهای از افسردگی، گوشهگیری و کاهش اعتمادبهنفس را تجربه میکند. اما زمانی که با پروتز حرکت میکند و دوباره تواناییهایش را بازمییابد، نگاه او به جهان و به خودش کاملاً تغییر میکند.
از مزایای دیگر میتوان به تقویت عضلات، بهبود گردش خون، جلوگیری از انحراف ستون فقرات، کاهش فشار روی پا و لگن سالم اشاره کرد. بدن انسان برای راه رفتن با دو پا طراحی شده است؛ اگر فرد فقط با عصا یا ویلچر حرکت کند، بهمرور این عدم تعادل به ستون فقرات و لگن آسیب میزند. پروتز از بروز این مشکلات جلوگیری میکند.
در کلینیک پیامآوران سلامتی اصفهان پروتزها بهگونهای طراحی میشوند که علاوه بر راحتی، کمترین مصرف انرژی را هنگام راه رفتن داشته باشند. همین موضوع باعث میشود بیمار سریعتر و بدون خستگی زیاد راه برود.
انواع پروتز بالای زانو
پای مصنوعی بالای زانو در چند نوع مختلف ساخته میشود و هر کدام برای سطح فعالیت، سن، وزن، نوع قطع عضو و شرایط زندگی بیمار طراحی خاص خود را دارد. شناخت این مدلها کمک میکند فرد پروتزی انتخاب کند که بیشترین کارایی و راحتی را برای او فراهم کند.
۱. پروتز مکانیکی (Mechanical Knee Prosthesis)
این نوع زانو سادهترین و اقتصادیترین مدل است. حرکت زانو بر اساس سیستم قفلشونده یا سیستم اصطکاکی انجام میشود.
ویژگیها:
- دوام بالا
- هزینه مناسب
- مناسب برای افرادی با فعالیت کم
- نیاز به انرژی بیشتر برای راه رفتن
این پروتز برای سالمندان، بیماران کمتحرک یا افرادی که ثبات برایشان مهمتر از سرعت و آزادی حرکت است، گزینه خوبی محسوب میشود.
۲. پروتز هیدرولیک (Hydraulic Knee)
در این نوع پروتز، مایع هیدرولیک داخل زانو به کنترل حرکت کمک میکند.
مزایا:
- حرکت نرمتر
- امکان تنظیم برای سرعتهای مختلف
- نزدیکتر شدن حرکت به حالت طبیعی
این مدل برای افراد جوانتر یا کسانی که فعالیت متوسط دارند عالی است.
۳. پروتز پنوماتیک (Pneumatic Knee)
حرکت زانو با هوای فشرده کنترل میشود.
ویژگیها:
- سبکتر از هیدرولیک
- هزینه کمتر
- کنترل مناسب در قدمبرداری
برای فعالیت روزمره و متوسط مناسب است.
۴. پروتز میکروپروسسوری – هوشمند (MPK – Microprocessor Knee)
این مدل پیشرفتهترین نوع پروتز بالای زانو است. داخل زانو سنسورهای مختلف قرار دارد که سرعت، زاویه، شیب زمین و فشار وزن را لحظهبهلحظه تحلیل میکنند. یک پردازنده کوچک (میکروپروسسور) حرکات زانو را در هر قدم تنظیم میکند.
مزایا:
- قدمزدن فوقالعاده طبیعی
- کاهش ۴۰ تا ۶۰ درصدی مصرف انرژی
- جلوگیری از افتادن
- امکان قدم زدن روی سطوح شیبدار و پله
- ایمنی بسیار بالا
این پروتز مخصوص افرادی است که میخواهند دوباره آزاد، سریع و با کمترین محدودیت حرکت کنند. بسیاری از ورزشکاران و افراد فعال از این مدل استفاده میکنند.
۵. پروتز رباتیک و نسل جدید
برخی پروتزهای بسیار پیشرفتهتر دارای موتورهای کوچک، هوش مصنوعی و ارتباط بلوتوث با موبایل هستند. اینها معمولاً برای کاربران حرفهای و شرایط خاص استفاده میشوند.
در کلینیک ارتوپدی فنی پیامآوران سلامتی اصفهان، بسته به شرایط فرد، بهترین مدل انتخاب میشود و اگر فرد نیاز به پروتز پیشرفته داشته باشد، تنظیمات دیجیتال دقیق نیز انجام میگردد تا ایمنی و راحتی او به بالاترین سطح برسد.
اجزای اصلی پای مصنوعی بالای زانو
برای اینکه یک پروتز بالای زانو عملکرد بینقصی داشته باشد، باید تمام اجزای آن دقیق، استاندارد و هماهنگ باشند. این اجزا شامل موارد زیر هستند:
۱. سوکت (Socket)
سوکت مهمترین قسمت پروتز است؛ چون مستقیماً با بدن تماس دارد.
اگر سوکت دقیق نباشد:
- درد ایجاد میشود
- پوست آسیب میبیند
- فرد نمیتواند تعادل داشته باشد
سوکت باید کاملاً سفارشی و مطابق آناتومی عضو باقیمانده ساخته شود.
۲. لاینر (Liner)
لاینر یک لایه نرم و طبی است که بین پوست و سوکت قرار میگیرد.
لاینرهای سیلیکونی یا ژلهای باعث میشوند:
- اصطکاک کم شود
- پوست سالم بماند
- پروتز راحتتر پوشیده شود
۳. مفصل زانو (Knee Joint)
مهمترین بخش فنی پروتز.
انواع:
- مکانیکی
- پنوماتیک
- هیدرولیک
- هوشمند میکروپروسسوری
هرچه زانو پیشرفتهتر باشد، حرکت طبیعیتر و مصرف انرژی کمتر است.
۴. آداپتور و رابطها (Adapters)
این قطعات وظیفه اتصال بخشهای مختلف پروتز به یکدیگر را دارند. کیفیت آنها در استحکام و ایمنی بسیار مهم است.
۵. بخش پای پروتزی (Foot Module)
این بخش میتواند از نوع ثابت، دینامیک، فیبرکربن، انرژیبرگردان یا پیشرفته باشد. پاهای فیبرکربنی برای فعالیت زیاد بسیار مناسباند و کارایی حرکتی را بالا میبرند.
اهمیت ساخت سوکت دقیق و سفارشی
اگر بخواهیم فقط یک بخش از پروتز را نام ببریم که بیشترین تأثیر را در راحتی بیمار دارد، قطعاً سوکت است. سوکت مثل “قلب پروتز” عمل میکند. اگر سوکت خوب باشد، بیمار بدون درد، خستگی یا زخم پوستی میتواند ساعتها راه برود. اما اگر سوکت درست قالبگیری نشود، فرد حتی با پیشرفتهترین زانوی دنیا هم نمیتواند راحت باشد.
دلایل اهمیت سوکت سفارشی:
- هر فرد فرم ران، عضله، استخوان، حجم و شکل متفاوت دارد
- فشار اشتباه باعث درد شدید و ساییدگی پوست میشود
- کوچکترین عدم تقارن منجر به لنگیدن میشود
- سوکت خوب تعادل را پایدار میکند
- باعث مصرف انرژی کمتر هنگام راه رفتن میشود
در کلینیک پیامآوران سلامتی اصفهان سوکتها با اسکن سهبعدی یا قالبگیری دقیق ساخته میشوند. این دقت بالا باعث میشود حتی بیماران حساس یا افرادی که پوست لطیف دارند نیز بدون مشکل از پروتز استفاده کنند.
